Stal zmieniła paszport. USA rozbiły mechanizm omijania ceł za 19 mln dolarów

Stal zmieniła paszport w dokumentach. Kanadyjskie spółki zapłacą 19 mln dolarów po zarzutach USA.

Dwie kanadyjskie spółki stalowe, Royal Canadian Steel Inc. i Farjess Inc., oraz ich współwłaściciel i prezes Feroz Jessani zgodzili się zapłacić Stanom Zjednoczonym 19 mln dolarów, aby zakończyć sprawę zarzutów o unikanie należnych ceł. Departament Sprawiedliwości USA ogłosił ugodę 20 maja 2026 r. Sprawa dotyczyła płaskiej stali sprzedawanej klientom w USA i kraju pochodzenia wpisywanego w dokumentach celnych. W tym mechanizmie jedna rubryka w formularzu miała działać jak paszport dla towaru.

Według podpisanej ugody Royal Canadian Steel i Farjess są powiązanymi spółkami z Brampton w prowincji Ontario. Farjess występował jako importer of record przy sprzedaży płaskiej stali klientom w Stanach Zjednoczonych. Feroz Jessani został opisany jako częściowy właściciel i prezes obu firm. Ugoda rozwiązuje zarzuty cywilne, ale nie jest przyznaniem się do odpowiedzialności. Dokument wprost wskazuje, że pozwani zaprzeczają twierdzeniom USA, a porozumienie nie oznacza, że sąd ustalił ich odpowiedzialność.

To zastrzeżenie prawne jest ważne, bo język musi tu być precyzyjny. Stany Zjednoczone twierdzą, że od 1 maja 2019 r. do 31 stycznia 2025 r. pozwani świadomie błędnie przedstawiali lub powodowali błędne przedstawianie kraju pochodzenia płaskiej stali w dokumentach składanych U.S. Customs and Border Protection. Według USA stal była deklarowana jako pochodząca z Kanady albo Stanów Zjednoczonych, choć pozwani mieli wiedzieć, że rzeczywisty kraj pochodzenia to Chińska Republika Ludowa, Włochy, Indonezja, Turcja albo Wietnam.

Mechanizm jest prosty i dlatego groźny. Przy imporcie towaru do USA trzeba zadeklarować m.in. kraj pochodzenia, wartość towaru, to, czy podlega cłom, oraz kwotę należnych ceł. To nie jest urzędniczy ornament. Od tych pól zależy, czy państwo pobierze należność, a krajowi producenci będą konkurować z importem na uczciwych zasadach. Jeśli stal z jednego kraju zostaje w dokumentach przebrana za stal z innego kraju, to granica celna zaczyna przypominać bramkę w metrze: można ją przejść, jeśli ktoś przystawi właściwą kartę, nawet gdy karta nie należy do właściwego pasażera.

Według ugody błędne deklaracje miały pozwalać uniknąć ceł nakładanych na płaską stal na podstawie Section 232 of the Trade Expansion Act of 1962, Section 301 of the Trade Act of 1974 oraz postępowań antydumpingowych i wyrównawczych wskazanych w dokumencie. DOJ podkreślił, że cła importowe chronią interes narodowy i amerykański przemysł stalowy. U.S. Attorney Jerome F. Gorgon Jr. zwrócił uwagę, że około połowa lądowego handlu USA-Kanada przechodzi przez jego dystrykt. To nadaje sprawie szczególny ciężar: nie chodzi o egzotyczną przesyłkę z końca świata, lecz o stały kanał handlowy między sąsiadami.

Kwota ugody wynosi 19 mln dolarów plus odsetki 4,5 proc. rocznie liczone od 15 stycznia 2026 r. Pozwani mają odpowiadać solidarnie. Zgodnie z dokumentem pierwsza płatność ma wynieść 3 166 666,67 dolara w ciągu 30 dni od wejścia ugody w życie, a pozostałe 15 833 333,33 dolara ma zostać zapłacone przez pięć lat zgodnie z harmonogramem. W razie sprzedaży, połączenia albo przeniesienia istotnej części aktywów pozostałe płatności mogą stać się natychmiast wymagalne.

Sprawa zaczęła się od pozwu sygnalisty. Shamsh Dhala, broker współpracujący z Farjess, złożył 16 sierpnia 2023 r. pozew qui tam w Sądzie Federalnym dla Wschodniego Dystryktu Michigan. False Claims Act pozwala prywatnym osobom pozywać w imieniu USA i otrzymać część odzyskanych pieniędzy. W tej sprawie relator ma otrzymać 19 proc. płatności otrzymywanych przez rząd, a DOJ podał kwotę około 3,61 mln dolarów. To pokazuje, że przy oszustwach celnych państwo często nie widzi wszystkiego z wieży kontrolnej; czasem najpierw widzi to ktoś stojący przy taśmie odprawy dokumentów.

Ugoda zastrzega również, że nie zwalnia z ewentualnej odpowiedzialności karnej, podatkowej, odpowiedzialności za inne zachowania, odpowiedzialności administracyjnej ani praw agencji do zawieszenia lub wykluczenia. To standardowy, ale istotny zapis. Rozwiązana zostaje określona sprawa cywilna dotycząca opisanego covered conduct, a nie każda możliwa ścieżka odpowiedzialności. Dokument wskazuje także zasady dotyczące kosztów niedopuszczalnych oraz skutków ewentualnego niewykonania harmonogramu płatności.

Międzynarodowo znaczenie sprawy jest oczywiste. W tle są Kanada, USA, Chiny, Włochy, Indonezja, Turcja i Wietnam, a stawką jest wiarygodność reguł handlu w czasie, gdy cła i pochodzenie towarów stały się jednym z głównych narzędzi polityki gospodarczej. Jeśli deklaracja kraju pochodzenia jest traktowana jak wygodna etykieta, a nie fakt do sprawdzenia, wtedy system ceł przestaje być polityką publiczną, a zaczyna być konkursem na najbardziej opłacalną rubrykę.

Status sprawy pozostaje cywilny: zarzuty zostały rozwiązane ugodą, pozwani im zaprzeczają, a odpowiedzialności nie ustalono. Mimo to dokumenty DOJ pokazują mechanizm wart uwagi: nie trzeba spektakularnego przemytu, aby publiczne pieniądze i reguły rynku były narażone. Czasem wystarczy stal, faktura i kraj pochodzenia wpisany tak, żeby cło nie znalazło drogi do budżetu.