USA: 186 mld dolarów nieprawidłowych płatności. Audyt GAO pokazuje dziurę większą niż roczny budżet wielu państw

USA: 186 mld dolarów nieprawidłowych płatności. Audyt GAO pokazuje dziurę większą niż roczny budżet wielu państw Amerykański Government Accountability Office opublikował 27 kwietnia 2026 r. raport o integralności płatności federalnych za rok fiskalny 2025. Najważniejsza liczba brzmi brutalnie: około 186 mld dolarów nieprawidłowych płatności zgłoszonych przez 15 agencji w 64 programach. W porównaniu z poprzednim rokiem to wzrost o 24 mld dolarów. GAO przypomina też, że od roku fiskalnego 2003 skumulowane szacunki takich płatności sięgnęły około 3 bln dolarów. To nie jest drobny pył księgowy. To warstwa kurzu, pod którą zaczyna ginąć blat. Trzeba od razu oddzielić fakt od skrótu myślowego. „Improper payments” nie oznaczają automatycznie kradzieży ani potwierdzonego oszustwa. To płatności, które nie powinny zostać wykonane, zostały wykonane w złej wysokości albo nie mają wystarczającej dokumentacji, by potwierdzić ich prawidłowość. W tej kategorii mieszczą się nadpłaty, niedopłaty, błędy formalne, braki dokumentów, a czasem również fraud. Właśnie dlatego sprawa jest tak ważna: system może tracić pieniądze nie tylko przez spektakularne przestępstwa, ale też przez codzienną administracyjną mgłę. Według GAO około 153 mld dolarów, czyli 82 proc. całego szacunku, stanowiły nadpłaty. To najprostszy i najbardziej niewygodny obraz problemu: państwo wypłaca więcej, niż powinno, albo płaci tam, gdzie warunki nie zostały właściwie potwierdzone. Raport mówi też, że 19 programów zgłosiło wskaźniki nieprawidłowych płatności na poziomie co najmniej 10 proc., a sześć programów przekroczyło 25 proc. Przy takich proporcjach nie mówimy o literówce w arkuszu. Mówimy o mechanizmie, w którym błąd staje się elementem krajobrazu. GAO i komunikat prasowy wskazują, że 73 proc. zgłoszonych nieprawidłowych płatności koncentrowało się w pięciu obszarach: Medicare, Medicaid, Earned Income Tax Credit, Supplemental Nutrition Assistance Program oraz Shuttered Venue Operators Grant. Analiza Committee for a Responsible Federal Budget, oparta na danych GAO i PaymentAccuracy.gov, doprecyzowuje skalę: około 57 mld dolarów przypadało na Medicare, 37 mld dolarów na Medicaid, 21 mld dolarów na EITC, a około 10 mld dolarów na program grantów dla zamkniętych miejsc wydarzeń po pandemii. Ten ostatni detal ma własną ironię: program covidowy nadal wisi w tabelach jak rachunek z restauracji, której dawno już nie ma przy ulicy. Najbardziej kompromitujące dla instytucji publicznych nie jest nawet samo 186 mld dolarów. GAO wprost zaznacza, że ten szacunek nie pokazuje pełnej skali rządowych nieprawidłowych płatności. Przykład: Temporary Assistance for Needy Families, czyli TANF, jest uznawany za program podatny na znaczące nieprawidłowe płatności, ale nie wchodzi do kwoty 186 mld dolarów z własnym szacunkiem. Innymi słowy: audytor pokazuje dziurę, a potem dodaje, że nie wszystkie pokoje w budynku zostały jeszcze otwarte. To zdanie powinno dźwięczeć głośniej niż sama liczba. Mechanizm problemu jest systemowy. PaymentAccuracy.gov, oficjalny portal rządu USA, wyjaśnia, że agencje raportują dane o kwotach, wskaźnikach, odzyskach i przyczynach nieprawidłowych płatności na podstawie federalnych wymogów. Tyle że raport GAO pokazuje, iż samo raportowanie nie wystarcza. Inspektorzy generalni ocenili zgodność 24 agencji z kryteriami Payment Integrity Information Act i wymogami OMB. Połowa agencji w pełni spełniła wymagania, a druga połowa nie spełniła co najmniej jednego kryterium. Zalecenia dotyczyły m.in. nieadekwatnych ocen ryzyka w pięciu agencjach i nierzetelnych szacunków w siedmiu. To tłumaczy, dlaczego sprawa ma znaczenie nie tylko dla USA. Każde państwo z dużymi transferami socjalnymi, ulgami podatkowymi, ochroną zdrowia i programami kryzysowymi mierzy się z tym samym pytaniem: jak szybko wypłacać pieniądze, nie zamieniając systemu w automat, który czasem rozdaje banknoty po naciśnięciu odpowiednio wyglądającego formularza. W amerykańskim raporcie widać klasyczny konflikt administracyjny: szybkość i skala programu kontra kontrola kwalifikowalności, dokumentów i ryzyka nadużyć. Status sprawy jest audytowy, nie karny. GAO nie wskazuje jednej osoby winnej ani nie twierdzi, że 186 mld dolarów to potwierdzona kradzież. Pokazuje natomiast, że problem trwa od ponad dwóch dekad, rośnie rok do roku i ma luki w samym pomiarze. Acting Comptroller General Orice W. Brown wezwał agencje do silniejszych kontroli, lepszych danych, większej odpowiedzialności i nadzoru Kongresu. To język instytucjonalny, ale sens jest prosty: jeśli kasa publiczna ma zamek, to klucz zbyt często leży obok drzwi. Wniosek jest niewygodny, bo mniej efektowny niż klasyczna afera. Nie ma jednej sceny zatrzymania, jednego polityka z kopertą ani jednego spektakularnego procesu. Jest za to liczba 186 mld dolarów, pięć dominujących programów, 64 źródła ryzyka i oficjalne zastrzeżenie, że prawdziwa skala może być większa. Tak wygląda kryzys finansów publicznych w wersji administracyjnej: nie huk, tylko stały szum maszynki, która każdego roku mieli publiczne pieniądze trochę za szeroko.